Crypto đang thay đổi. Không còn hoảng loạn như 2018. Không còn cú sốc niềm tin như vụ sụp đổ của FTX. Thị trường không sụp đổ. Nhưng nhiều người cảm nhận một điều khác: sự “nguội đi” về văn hóa. Câu hỏi đặt ra: crypto đang trưởng thành hơn, hay đang đánh mất bản sắc từng thu hút cả một thế hệ?

Từ “anti–hệ thống” đến được công nhận chính thống

Giai đoạn đầu, crypto đại diện cho tư duy phản kháng:

• Không phụ thuộc ngân hàng.

• Không cần trung gian.

• Không bị kiểm soát bởi hệ thống tài chính truyền thống.

Tinh thần đó tạo ra làn sóng mạnh mẽ. Người trẻ tìm thấy một lựa chọn khác ngoài con đường tài chính quen thuộc.

Nhưng vài năm gần đây, thị trường đã rẽ hướng:

• ETF crypto được phê duyệt.

• Khung pháp lý rõ ràng hơn.

• Tổ chức tài chính lớn tham gia.

Crypto dần bước vào dòng chính. Điều này giúp thị trường bền vững hơn. Tuy nhiên, để được chấp nhận rộng rãi, ngành cũng phải điều chỉnh. Và chính ở điểm này, nhiều người cho rằng “chất nổi loạn” ban đầu đã mờ đi.

Gen Z: Tham gia nhiều, rời đi nhanh

Theo khảo sát năm 2025 của Gemini:

• 51% Gen Z từng sở hữu crypto

• 49% Millennials

• 29% Gen X

Gen Z là nhóm tham gia nhiều nhất. Nhưng cũng là nhóm có dấu hiệu rời bỏ nhanh.

Họ bước vào thị trường qua: Memecoin, NFT, GameFi, Futures và đòn bẩy cao. Không ít người trải qua: Rug pull, Thanh lý hàng loạt và Niềm tin đặt sai vào influencer.

Khi thị trường chuyển sang tập trung vào ETF, lưu ký, sản phẩm lợi suất ổn định 3–7%, câu hỏi đặt ra là: những sản phẩm đó có còn phù hợp với động lực ban đầu của họ?

Crypto trưởng thành, nhưng kém hấp dẫn hơn?

Hiện tại, nhiều dự án tập trung vào: Tuân thủ pháp lý, Tối ưu cấu trúc sản phẩm, Phục vụ dòng tiền tổ chức. Ngay cả Ethereum, từng là trung tâm của thử nghiệm và tranh luận, giờ được nhìn như một nền tảng ổn định, thân thiện với tổ chức.

Các chủ đề kỹ thuật như: ZK, Restaking, Token gắn danh tính vẫn tồn tại, nhưng không còn tạo ra làn sóng văn hóa mạnh như giai đoạn DeFi Summer hay NFT bùng nổ. Thị trường không yếu về giá. Nhưng yếu về cảm xúc và câu chuyện.

Vấn đề nằm ở sản phẩm hay văn hóa?

Crypto hiện tại thiên về “tech-first”: Tập trung công nghệ, Tập trung compliance, Tập trung cấu trúc tài chính. Trong khi đó, Gen Z lại “culture-first”: Họ quan tâm cộng đồng, Quan tâm trải nghiệm, Quan tâm câu chuyện và con người đứng sau. Khi câu chuyện thị trường xoay quanh lưu ký tài sản và tối ưu lợi suất, động lực văn hóa có thể suy giảm.

Trưởng thành có đồng nghĩa với đánh mất bản sắc?

Crypto cần tổ chức. Cần pháp lý. Cần ổn định để tồn tại dài hạn. Nhưng nếu chỉ còn là phiên bản số của sản phẩm tài chính truyền thống, crypto sẽ đại diện cho điều gì? Có thể đây chỉ là giai đoạn chuyển tiếp. Cũng có thể ngành đang bước vào chu kỳ tái định nghĩa chính mình.

Câu hỏi không còn là “bull run khi nào?”. Mà là: crypto còn đại diện cho giá trị gì trong mắt thế hệ tiếp theo?