Căng thẳng quân sự giữa Mỹ, Israel và Iran đang mở ra một rủi ro mới đối với kinh tế thế giới, trong bối cảnh thị trường vừa trải qua giai đoạn tương đối ổn định.
Trước đó, dù chính quyền Tổng thống Donald Trump trong nhiệm kỳ hai liên tục có những quyết sách gây tranh luận như tăng thuế nhập khẩu diện rộng, gây sức ép lên Cục Dự trữ Liên bang (Fed) hay đưa ra các đề xuất gây tranh cãi về địa chính trị, kinh tế toàn cầu vẫn duy trì được sự ổn định. Lạm phát có xu hướng hạ nhiệt và thị trường chứng khoán tại Mỹ, châu Âu và nhiều nền kinh tế châu Á liên tục lập đỉnh. Tuy nhiên, diễn biến mới tại Trung Đông có thể làm thay đổi bức tranh đó.
Nguy cơ lớn nhất: Eo biển Hormuz
Mối lo chính của giới phân tích hiện nay là khả năng Iran phong tỏa eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu. Nếu kịch bản này xảy ra trong thời gian dài, thị trường năng lượng thế giới sẽ chịu cú sốc đáng kể.
Ngay khi thị trường mở cửa đầu tuần, giá dầu đã bật tăng mạnh. Dầu WTI có thời điểm tăng hơn 8%, còn dầu Brent tăng gần 9% so với cuối tuần trước. Dù sau đó mức tăng thu hẹp, thị trường vẫn phản ánh tâm lý lo ngại nguồn cung bị gián đoạn.
Theo các chuyên gia, có hai kịch bản chính:
Kịch bản nghiêm trọng
Hormuz bị gián đoạn lưu thông kéo dài. Khi đó:
-
Giá dầu có thể vượt 100 USD/thùng.
-
Giá khí đốt tăng theo.
-
Lạm phát tại Mỹ và châu Âu có nguy cơ tăng trở lại.
-
Kế hoạch hạ lãi suất của các ngân hàng trung ương có thể bị trì hoãn.
Kịch bản nhẹ hơn
Hormuz không bị phong tỏa hoàn toàn, nhưng xuất khẩu dầu của Iran suy giảm. Khi đó:
-
Giá dầu có thể quanh mức 80 USD/thùng.
-
Tác động đến kinh tế toàn cầu ở mức vừa phải hơn.
Hiện sản lượng dầu của Iran chỉ chiếm chưa tới 3% nguồn cung toàn cầu, vì vậy mức độ ảnh hưởng còn phụ thuộc vào phản ứng tăng sản lượng từ các nước OPEC+.
Mỹ chịu tác động thế nào?
Dù Mỹ hiện đã gần như tự chủ về năng lượng, giá dầu thế giới vẫn ảnh hưởng trực tiếp tới chi phí nhiên liệu trong nước.
Nếu giá dầu lên 100 USD/thùng:
-
Lạm phát tại Mỹ có thể tăng từ khoảng 2,4% lên trên 4%.
-
Khả năng Fed tiếp tục hạ lãi suất sẽ giảm.
-
Chi tiêu tiêu dùng có thể suy yếu.
Các ước tính cho thấy cứ mỗi 10 USD giá dầu tăng kéo dài, tăng trưởng kinh tế Mỹ có thể giảm 0,1–0,2 điểm phần trăm trong năm tiếp theo.
Ngoài ra, đồng USD có xu hướng mạnh lên trong các cú sốc địa chính trị, điều này có thể tạo thêm áp lực lên các nền kinh tế mới nổi.
Ảnh hưởng tới châu Á và châu Âu
Châu Á là khu vực chịu rủi ro lớn do phụ thuộc nhiều vào dầu từ Vùng Vịnh. Khoảng hơn 80% lượng dầu và khí hóa lỏng đi qua Hormuz có điểm đến là các nước như Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc.
Nếu dầu lên 100 USD/thùng, lạm phát toàn cầu có thể tăng thêm 0,6–0,7%.
Tại châu Âu, giá năng lượng tăng sẽ gây áp lực lên tăng trưởng. Tuy nhiên, do lạm phát khu vực đồng euro hiện ở mức thấp, Ngân hàng Trung ương châu Âu có thể chưa cần điều chỉnh chính sách ngay lập tức.
Trong khi đó, Ngân hàng Trung ương Anh có thể đối mặt với quyết định khó khăn hơn do nội bộ đã chia rẽ về hướng đi lãi suất.
Tâm lý thị trường và rủi ro lan rộng
Cuộc xung đột diễn ra đúng lúc thị trường tài chính toàn cầu đang nhạy cảm với nhiều yếu tố khác như thuế quan, rủi ro tín dụng và tác động của AI lên doanh nghiệp.
Nếu giá năng lượng tăng mạnh và kéo dài:
-
Niềm tin nhà đầu tư có thể suy giảm.
-
Doanh nghiệp cắt giảm đầu tư.
-
Thị trường tài chính biến động mạnh hơn.
Tuy vậy, một số chuyên gia cho rằng kinh tế toàn cầu thời gian qua đã chứng minh khả năng chống chịu tốt trước các cú sốc địa chính trị.
Tổng kết
Tác động của xung đột Mỹ – Iran phụ thuộc chủ yếu vào diễn biến tại eo biển Hormuz và mức độ leo thang của căng thẳng quân sự.
Nếu nguồn cung dầu bị gián đoạn nghiêm trọng, kinh tế toàn cầu có thể đối mặt với lạm phát cao trở lại và tăng trưởng chậm lại. Ngược lại, nếu xung đột được kiểm soát và thị trường năng lượng ổn định, ảnh hưởng có thể chỉ ở mức ngắn hạn.
Hiện tại, yếu tố quyết định không nằm ở chiến sự đơn thuần, mà ở phản ứng của thị trường năng lượng và chính sách tiền tệ toàn cầu.
