Máy bay Mỹ bị bắn rơi, vụ tai nạn thứ hai đánh dấu sự leo thang mới trong cuộc chiến với Iran.

[ISTANBUL] Iran đã bắn hạ một máy bay chiến đấu F-15E của Mỹ và một máy bay khác của Mỹ được cho là đã rơi ở khu vực Vịnh Ba Tư, những sự kiện đánh dấu sự leo thang đáng kể trong cuộc chiến kéo dài 5 tuần, vốn đã gây ra một cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu. Những diễn biến này càng làm trầm trọng thêm các cuộc tấn công leo thang của Iran hôm thứ Sáu (3/4) khi Cộng hòa Hồi giáo nhắm mục tiêu vào các địa điểm năng lượng trong khu vực chỉ vài giờ sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tái khẳng định các mối đe dọa đối với cơ sở hạ tầng của Iran. Theo một quan chức Mỹ giấu tên khi thảo luận về thông tin nhạy cảm, Mỹ đã cứu được một thành viên phi hành đoàn của chiếc máy bay chiến đấu F-15E. Quan chức này cho biết thêm, chiến dịch tìm kiếm và cứu hộ đang được tiến hành để tìm kiếm thành viên phi hành đoàn thứ hai. Nhà Trắng cho biết Tổng thống Trump đã được báo cáo về vụ việc. Trong một cuộc phỏng vấn, ông Trump từ chối thảo luận về các hoạt động tìm kiếm và cứu hộ. Theo phóng viên của NBC News, ông cho biết các sự kiện này sẽ không ảnh hưởng đến các cuộc đàm phán đang diễn ra với Iran. Tờ New York Times đưa tin, dẫn lời hai quan chức Mỹ, rằng một máy bay chiến đấu thứ hai, loại máy bay tấn công A-10 Warthog, đã bị rơi ở Vịnh Ba Tư hôm thứ Sáu, nhưng phi công duy nhất trên máy bay đã được cứu sống. Việc một máy bay chiến đấu của Mỹ hoặc Israel bị mất trong chiến đấu lần đầu tiên được biết đến là một đòn giáng mạnh vào liên minh và làm gián đoạn những triển vọng mong manh còn lại để Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận chấm dứt xung đột. Hãng thông tấn bán chính thức Tasnim của Iran hôm thứ Sáu đưa tin nước này đã bắn hạ một "máy bay chiến đấu tiên tiến của Mỹ". Các phương tiện truyền thông khác của Iran cũng đăng tải những bức ảnh được cho là mảnh vỡ của chiếc máy bay bị bắn rơi. Nhà máy xử lý gas tự nhiên lớn nhất của Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Habshan, đã tạm ngừng hoạt động sau khi mảnh vỡ từ một vụ đánh chặn vật thể bay gây ra hỏa hoạn. Vài giờ trước đó, một vụ tấn công bằng máy bay không người lái đã gây cháy nhà máy lọc dầu MINA Al Ahmadi của Kuwait, với công suất 346.000 thùng mỗi ngày. Kuwait cũng báo cáo thiệt hại đối với một nhà máy điện và khử muối nước sau một cuộc tấn công vào sáng sớm thứ Sáu, và Ả Rập Xê Út cho biết họ đã chặn được một số máy bay không người lái vào sáng sớm. Hôm thứ Năm, Trump đăng tải một video về một cây cầu bị phá hủy và nói rằng sẽ có "nhiều điều tồi tệ hơn nữa xảy ra" nếu Iran không đồng ý một thỏa thuận để chấm dứt cuộc xung đột kéo dài gần năm tuần, vốn đã gây ra cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu. Iran vẫn giữ vững lập trường thách thức, với Ngoại trưởng Abbas Araghchi tuyên bố rằng các cuộc tấn công vào các công trình dân sự "sẽ không buộc người dân Iran phải đầu hàng". Nước này hầu như không cho thấy dấu hiệu chấp nhận các yêu cầu hòa bình của Trump và đã đưa ra các điều kiện riêng của mình - hầu hết đều không thể chấp nhận được đối với Mỹ và Israel. CNN đưa tin rằng khoảng một nửa số bệ phóng tên lửa của Iran vẫn còn nguyên vẹn - bất chấp hơn 12.000 cuộc tấn công của Mỹ và Israel kể từ khi cuộc chiến bắt đầu vào cuối tháng Hai - và hàng nghìn máy bay không người lái tấn công một chiều vẫn còn trong kho vũ khí của Iran. CNN cho biết, trích dẫn các nguồn tin quen thuộc với vấn đề này, đánh giá này có thể bao gồm cả các bệ phóng hiện không thể tiếp cận được ngay cả khi chúng không bị phá hủy. Tuần này, ông Trump đã ra tín hiệu rằng ông có thể sẵn sàng rút quân Mỹ khỏi cuộc xung đột trong vòng hai đến ba tuần nữa, ngay cả khi eo biển Hormuz quan trọng vẫn bị đóng cửa trên thực tế. Nhưng kể từ đó, thông điệp của ông đã thay đổi liên tục. "Chỉ cần thêm chút thời gian nữa thôi, chúng ta hoàn toàn có thể MỞ EO BIỂN HORMULZ, CHIẾM LẤY DẦU MỎ VÀ KIẾM ĐƯỢC MỘT KHOẢN TIỀN KHỔNG LỒ," ông Trump viết vào sáng sớm thứ Sáu trên trang Truth Social. Các đồng minh của Mỹ ở châu Âu, Trung Đông và châu Á đang tăng cường nỗ lực để đảm bảo tuyến đường thủy này - nơi thường vận chuyển một phần năm lượng dầu mỏ và gas tự nhiên hóa lỏng của thế giới - sẽ sớm được mở cửa trở lại. Hơn 40 người trong số họ đã họp trực tuyến vào thứ Năm để thảo luận về các kế hoạch, như một tín hiệu gửi tới ông Trump về mối lo ngại của họ đối với cuộc khủng hoảng do việc đóng cửa gây ra, khi giá năng lượng và các mặt hàng khác tăng vọt trong tháng qua. Nhóm này đã nhất trí rằng bất kỳ cuộc đàm phán ngừng bắn nào với Iran cũng cần phải bao gồm giải pháp cho eo biển Hormuz, theo những người quen thuộc với các cuộc thảo luận cho biết. Tuy nhiên, cuộc họp cho thấy liên minh các quốc gia cho rằng cần thiết phải bắt đầu chuẩn bị cho việc phải mở lại eo biển mà không có sự tham gia của Mỹ. Các quốc gia như Pháp và Anh đã nói rằng các phương án quân sự khó có thể hiệu quả và cần một thỏa thuận ngừng bắn. Bahrain, được sự ủng hộ của Jordan và các quốc gia vùng Vịnh Ả Rập, đang đề xuất một nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc nhằm giúp mở lại eo biển Hormuz, theo UAE. Nghị quyết này sẽ cung cấp "cơ sở pháp lý rõ ràng để tất cả các quốc gia huy động và hỗ trợ việc đi lại an toàn", UAE cho biết trong một bài đăng trên X. Nga, một đồng minh của Iran, đã phản đối sáng kiến ​​này, với việc Ngoại trưởng Sergei Lavrov tuyên bố hôm thứ Sáu rằng biện pháp này sẽ "hợp thức hóa hành động gây hấn chống lại Iran". Những bình luận này cho thấy Moscow có thể sử dụng quyền phủ quyết của mình, với tư cách là một trong năm thành viên thường trực của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc. Eo biển Hormuz gần như bị đóng kín hoàn toàn. Iran dường như đã siết chặt kiểm soát vào thứ Năm khi truyền thông nước này đưa tin rằng chính phủ đang soạn thảo một nghị định thư với Oman để giám sát giao thông. Theo phó ngoại trưởng nước này, điều đó sẽ yêu cầu các chủ hàng phải trả phí cho Iran. Tuyến đường này chính thức nằm trong vùng biển quốc tế và bất kỳ nỗ lực nào của Iran nhằm khẳng định quyền kiểm soát giao thông sẽ bị các cường quốc phương Tây và các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh phản đối mạnh mẽ. Chỉ một số ít tàu thuyền đang cố gắng đi qua. Một tàu container mang dấu hiệu sở hữu của Pháp gần đây đã rời Vịnh Ba Tư, trong một động thái dường như là chuyến đi qua đầu tiên được biết đến của một tàu có liên hệ với Tây Âu kể từ khi chiến tranh bắt đầu, theo Bloomberg đưa tin. Trong một động thái bất thường khác, một tàu chở khí hóa lỏng (LNG) đã đi dọc theo bờ biển Oman thay vì đi theo tuyến đường phía bắc theo yêu cầu của Tehran. Ông Trump liên tục thay đổi quan điểm, lúc thì coi các nỗ lực ngoại giao là hiệu quả, lúc lại đe dọa gây thêm thiệt hại - bao gồm cả cơ sở hạ tầng dân sự và năng lượng. Đầu tuần này, ông đe dọa sẽ nhắm mục tiêu vào các cơ sở năng lượng và nhà máy khử muối nước của Iran nếu eo biển vẫn bị đóng cửa - một hành động có thể cấu thành tội ác chiến tranh theo Công ước Geneva. Trước đó, ông ấy nói rằng Iran có thời hạn đến ngày 6 tháng 4 để mở lại eo biển Hormuz hoặc các nhà máy điện của nước này sẽ bị phá hủy. Hiện chưa rõ liệu thời hạn đó có còn hiệu lực hay không. Tổng thống đang chịu áp lực ngày càng tăng từ người dân Mỹ về việc giảm bớt cú sốc năng lượng, vốn đã khiến giá xăng dầu tại các trạm xăng trong nước tăng vọt lên hơn 4 đô la Mỹ một gallon - mức cao nhất trong gần bốn năm. Ông Trump khẳng định giá cả sẽ giảm nhanh chóng sau khi chiến tranh kết thúc. Ông nói rằng cuộc xung đột là cần thiết để ngăn chặn Iran sở hữu bom hạt nhân - điều mà Tehran luôn phủ nhận - và để phá hủy kho tên lửa của nước này. Một cuộc xung đột kéo dài tiềm ẩn rủi ro chính trị đối với ông Trump và đảng Cộng hòa khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11 đang đến gần. Các cuộc thăm dò cho thấy một lượng đáng kể người Mỹ không tán thành các hoạt động quân sự chống lại Iran và ngày càng nhiều người lo ngại về tác động kinh tế của cuộc chiến. Theo các tổ chức chính phủ và hãng thông tấn Human Rights Activists News Agency (có trụ sở tại Mỹ), hơn 5.000 người đã thiệt mạng trong cuộc xung đột này, gần ba phần tư trong số đó là ở Iran. Tại Lebanon, nơi Israel đang tiến hành một cuộc chiến song song chống lại lực lượng Hezbollah đồng minh của Iran, đã có hơn 1.300 người thiệt mạng. (BLOOMBERG)