Thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam đang tiến gần tới cột mốc quan trọng khi các sàn giao dịch được cấp phép dự kiến sẽ bắt đầu hoạt động từ quý III/2026. Trong bối cảnh phần lớn khung pháp lý đã được hoàn thiện, Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA) cho rằng việc xây dựng hệ thống chứng chỉ hành nghề chuyên biệt cùng bộ quy tắc đạo đức nghề nghiệp đang trở thành yêu cầu cấp thiết để đảm bảo thị trường phát triển minh bạch và bền vững.
Tài sản mã hóa không chỉ cần hành lang pháp lý
Theo số liệu được ông Phan Đức Trung, Chủ tịch VBA, chia sẻ, thị trường tài sản mã hóa toàn cầu đã phát triển với tốc độ rất nhanh trong những năm gần đây. Quy mô thị trường từng đạt khoảng 4.000 tỷ USD trong giai đoạn bùng nổ 2024-2025 và hiện vẫn duy trì ở mức trên 2.000 tỷ USD. Số lượng người dùng tài sản mã hóa trên toàn thế giới đã tăng lên khoảng 700 triệu người, phản ánh mức độ phổ biến ngày càng lớn của lĩnh vực này trong nền kinh tế số.
Khu vực châu Á – Thái Bình Dương tiếp tục là động lực tăng trưởng chính của ngành. Hàn Quốc ghi nhận mức tăng trưởng giao dịch tài sản mã hóa lên tới 100%, Ấn Độ tăng 99%, trong khi Việt Nam tăng khoảng 55%, thuộc nhóm những thị trường phát triển nhanh nhất khu vực.
Sự mở rộng mạnh mẽ của thị trường crypto đã thúc đẩy nhiều quốc gia sớm hoàn thiện cơ chế quản lý. Tuy nhiên, theo ông Phan Đức Trung, kinh nghiệm quốc tế cho thấy một thị trường tài sản số muốn phát triển bền vững không thể chỉ dựa vào luật pháp mà cần đồng thời xây dựng đội ngũ hành nghề chuyên nghiệp và hệ thống chuẩn mực đạo đức rõ ràng.
“Tài sản số là lĩnh vực mới nhưng các nguyên tắc nền tảng của thị trường tài chính vẫn không thay đổi. Khung pháp lý cần đi trước thị trường, người hành nghề phải được chuẩn hóa và các chuẩn mực đạo đức cần trở thành lớp bảo vệ đầu tiên cho nhà đầu tư”, ông Trung nhận định.
Nhiều quốc gia đã chuẩn hóa đội ngũ hành nghề crypto
Trên quốc tế, Liên minh châu Âu (EU) hiện áp dụng cách tiếp cận quản lý theo hướng chủ động thông qua khung pháp lý MiCA. Không chỉ quy định về cấp phép, giám sát và công bố thông tin, EU còn đặt ra các tiêu chuẩn về năng lực chuyên môn đối với những cá nhân và tổ chức cung cấp dịch vụ liên quan đến tài sản số.
Tại Nhật Bản, mô hình tự quản ngành crypto được đánh giá là một trong những hệ thống hoàn thiện nhất thế giới. Hiệp hội Sàn giao dịch Tài sản ảo và Mã hóa Nhật Bản (JVCEA) được cơ quan quản lý tài chính công nhận là tổ chức tự quản chính thức từ năm 2018. Đơn vị này có vai trò rà soát tài sản trước khi niêm yết, giám sát hoạt động của các thành viên và xử lý các trường hợp vi phạm.
Singapore cũng yêu cầu các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực tài sản số phải đáp ứng hàng loạt tiêu chuẩn về nhân sự, đào tạo và năng lực chuyên môn trước khi được cấp giấy phép.
Theo ông Phan Đức Trung, các mô hình quốc tế đều cho thấy ba trụ cột quan trọng để phát triển thị trường tài sản số gồm khung pháp lý đầy đủ, hoạt động hành nghề được chuẩn hóa và cơ chế tự giám sát thông qua các quy tắc đạo đức nghề nghiệp.
Đề xuất xây dựng chứng chỉ hành nghề tài sản mã hóa
Theo đánh giá của ông Phan Đức Trung, khoảng 85-90% khung pháp lý cần thiết cho thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam đã được xây dựng. Dù vậy, vẫn còn hai khoảng trống lớn cần được giải quyết trước khi thị trường chính thức vận hành.
Thứ nhất là Việt Nam hiện chưa có hệ thống chứng chỉ hành nghề dành riêng cho lĩnh vực tài sản mã hóa. Thứ hai là chưa hình thành bộ quy tắc đạo đức nghề nghiệp được áp dụng thống nhất cho các cá nhân và tổ chức hoạt động trong ngành. Đây đều là những yếu tố được nhiều quốc gia coi là nền tảng để bảo vệ nhà đầu tư, hạn chế rủi ro và nâng cao chất lượng thị trường.
Trên cơ sở đó, VBA kiến nghị xây dựng hệ thống chứng chỉ hành nghề tài sản mã hóa theo hướng tiếp cận các chuẩn mực quốc tế. Một trong những phương án đang được đề xuất là nghiên cứu mở rộng phạm vi áp dụng của hệ thống chứng chỉ hành nghề chứng khoán hiện nay sang lĩnh vực tài sản số, đồng thời tham khảo các tiêu chuẩn đang được áp dụng tại Singapore và Liên minh châu Âu.
Bên cạnh đó, Hiệp hội cũng đề xuất xây dựng bộ quy tắc đạo đức nghề nghiệp dành riêng cho ngành tài sản mã hóa, đồng thời thiết lập cơ chế đối thoại định kỳ giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các tổ chức nghề nghiệp nhằm kịp thời giải quyết những vấn đề phát sinh trong quá trình vận hành thị trường.
