Tác giả: FinTax
Năm 2024 là năm Bitcoin lên sân khấu tài chính toàn cầu, cũng là năm hội hè của các đồng tiền meme. Dữ liệu liên quan cho thấy, khoảng 75% các đồng tiền meme được tạo ra trong năm nay, tính đến đầu tháng 12 năm nay, giao dịch đồng tiền meme tăng hơn 950%, tổng giá trị vốn hóa thị trường vượt 140 tỷ USD. Sự nóng lên của đồng tiền meme không chỉ mang lại một làn sóng nhiệt huyết mới cho thị trường crypto, mà còn thu hút ngày càng nhiều nhà đầu tư cá nhân vào lĩnh vực tài sản crypto.
Cơn sốt đồng tiền meme không khỏi khiến người ta nhớ lại cơn sốt ICO vào khoảng năm 2017. Vào năm 2017, với sự xuất hiện của tiêu chuẩn ERC-20, chi phí phát hành token đã giảm đáng kể, các dự án tăng gấp 100 lần, 1.000 lần liên tục xuất hiện, hàng tỷ USD đổ vào cơn sốt ICO; còn trong năm nay, một loạt nền tảng phóng đạn như Pump.fun đã khiến việc phát hành token trở nên đơn giản và công bằng hơn, gây ra một cơn bão đồng tiền meme kéo dài đến tận bây giờ. Mặc dù ICO và phát hành đồng tiền meme có nhiều khác biệt về mặt kỹ thuật, logic, nhưng rủi ro tuân thủ thuế đối với nhà đầu tư và dự án có thể tương tự nhau. Trong cơn sốt ICO trước đây, không ít nhà đầu tư và dự án đã gặp phải rắc rối về thuế liên quan đến ICO. Hiện nay, khi cơn sốt đồng tiền meme vẫn tiếp diễn, vấn đề tuân thủ thuế cũng sẽ trở thành vấn đề cốt lõi mà nhà đầu tư tài sản crypto và nhà phát hành đồng tiền meme cần quan tâm. Trong bài viết này, FinTax sẽ nhìn lại các vụ việc Oyster và Bitqyck, lấy hai vụ án trốn thuế liên quan đến ICO này làm ví dụ, để đưa ra những suy nghĩ lạnh lùng về tuân thủ thuế cho nhà đầu tư trong cơn sốt đồng tiền meme.
1. Hai vụ án điển hình về trốn thuế liên quan đến ICO
1.1 Vụ án Oyster: Thu nhập từ bán token không báo cáo, người sáng lập bị kết án 4 năm tù
Nền tảng Oyster Protocol do Bruno Block (tên thật là Amir Bruno Elmaani) khởi xướng vào tháng 9 năm 2017, nhằm cung cấp dịch vụ lưu trữ dữ liệu phi tập trung. Vào tháng 10 năm 2017, Oyster Protocol bắt đầu tiến hành ICO, phát hành token có tên là Pearl (PRL). Oyster Protocol tuyên bố, việc phát hành PRL nhằm tạo ra một hệ sinh thái cùng có lợi, để cho cả website và người dùng đều có thể hưởng lợi từ việc lưu trữ dữ liệu, và sử dụng PRL để thực hiện trao đổi giá trị và cơ chế khích lệ. Đồng thời, người sáng lập Bruno Block cũng công khai cam kết rằng, sau ICO, lượng cung PRL sẽ không tăng thêm, hợp đồng thông minh tạo ra PRL sẽ được "khóa lại".
Thông qua ICO, Oyster Protocol đã huy động được khoảng 3 triệu USD ban đầu, và nhờ số vốn này, họ đã triển khai được mainnet, chính thức khởi động dịch vụ lưu trữ dữ liệu, biến Oyster Protocol từ một ý tưởng thành một sản phẩm có thể sử dụng được. Nhưng không lâu sau, vào tháng 10 năm 2018, người sáng lập Bruno Block đã lợi dụng lỗ hổng trong hợp đồng thông minh để tự ý đúc thêm lượng PRL lớn, và bán chúng ra thị trường, khiến giá PRL sụt giảm mạnh, nhưng Bruno Block cá nhân lại thu được lợi nhuận khổng lồ từ đó.
Sự sụt giảm giá PRL đã thu hút sự chú ý của các cơ quan quản lý, Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Hoa Kỳ (SEC), Cục Thuế Nội địa Hoa Kỳ (IRS), Cục Điều tra Liên bang (FBI) và các cơ quan liên quan khác đã tiến hành điều tra. Cuối cùng, SEC đã khởi kiện dân sự về hành vi lừa đảo nhà đầu tư, và các cơ quan tố tụng đã khởi kiện hình sự Bruno Block về vấn đề trốn thuế. Về vấn đề thuế, công tố viên cho rằng, Bruno Block không chỉ phá hoại lòng tin của nhà đầu tư, mà còn vi phạm nghĩa vụ nộp thuế hàng triệu USD từ lợi nhuận tiền mã hóa. Trong giai đoạn 2017-2018, Bruno Block chỉ nộp một bản khai thuế vào năm 2017, cho biết ông chỉ có thu nhập khoảng 15.000 USD từ "thiết kế bằng sáng chế", còn năm 2018 thì không nộp bất kỳ bản khai thuế nào, cũng không báo cáo bất kỳ khoản thu nhập nào, nhưng lại chi ít nhất 12 triệu USD để mua bất động sản, du thuyền, v.v.
Cuối cùng, người sáng lập Oyster, Bruno Block, đã thừa nhận hành vi trốn thuế trước tòa án, và vào tháng 4 năm 2023 đã ký thỏa thuận nhận tội, bị kết án 4 năm tù giam và phải bồi thường khoảng 5,5 triệu USD cho cơ quan thuế để bù đắp thiệt hại về thuế.
1.2 Vụ án Bitqyck: Chuyển hướng thu nhập từ ICO không nộp thuế, hai người sáng lập bị kết án tổng cộng 8 năm tù
Bitqyck là một công ty tiền mã hóa, do Bruce Bise và Samuel Mendez sáng lập. Công ty này đầu tiên tung ra đồng tiền Bitqy, tuyên bố cung cấp một cách thức làm giàu thay thế cho những người bỏ lỡ Bitcoin, và đã tiến hành ICO vào năm 2016. Đồng thời, công ty Bitqyck hứa với nhà đầu tư rằng, mỗi đồng Bitqy sẽ kèm theo 1/10 cổ phần phổ thông của Bitqyck. Tuy nhiên, thực tế cổ phần công ty vẫn do hai người sáng lập Bise và Mendez nắm giữ, công ty chưa bao giờ phân phối cổ phần và lợi nhuận tương ứng cho nhà đầu tư như đã hứa. Sau đó, Bitqyck lại tung ra đồng tiền mã hóa mới là BitqyM, tuyên bố rằng việc mua đồng này sẽ cho phép nhà đầu tư tham gia "hoạt động khai thác Bitcoin" bằng cách trả phí để cung cấp điện cho cơ sở khai thác Bitcoin của Bitqyck ở Washington, nhưng thực tế những cơ sở khai thác như vậy根本không tồn tại. Thông qua những lời hứa giả dối này, Bise và Mendez đã thông qua công ty Bitqyck huy động được 24 triệu USD từ hơn 13.000 nhà đầu tư, và sử dụng phần lớn số tiền này cho các khoản chi tiêu cá nhân.
Về vấn đề này, SEC đã khởi kiện dân sự về hành vi lừa đảo nhà đầu tư của Bitqyck. Vào tháng 8 năm 2019, phía Bitqyck đã thừa nhận sự thật và đạt được thỏa thuận dân sự, công ty Bitqyck và hai người sáng lập phải chung nhau nộp khoảng 10,11 triệu USD tiền phạt dân sự cho SEC. Còn các cơ quan tố tụng thì tiếp tục truy tố Bitqyck về tội trốn thuế: Trong giai đoạn 2016-2018, Bise và Mendez đã kiếm được ít nhất 9,16 triệu USD từ việc phát hành Bitqy và Bitqy, nhưng lại báo cáo thu nhập ít hơn cho IRS, gây ra thiệt hại về thuế hơn 1,6 triệu USD; năm 2018, công ty Bitqyck đã kiếm được ít nhất 3,5 triệu USD từ nhà đầu tư, nhưng không nộp bất kỳ bản khai thuế nào.
Cuối cùng, về vấn đề thuế, Bise và Mendez đã lần lượt nhận tội vào tháng 9 và tháng 10 năm 2021, bị kết án 50 tháng tù giam mỗi người (tổng cộng khoảng 8 năm) và phải chịu trách nhiệm liên đới về 1,6 triệu USD tiền thuế.
2. Giải thích các vấn đề thuế liên quan trong hai vụ án
Trong các vụ án Oyster và Bitqyck, một trong những vấn đề cốt lõi là vấn đề tuân thủ thuế đối với thu nhập từ ICO. Trong hình thức gọi vốn mới nổi này là ICO, một số nhà phát hành thông qua lừa đảo nhà đầu tư hoặc các phương thức bất chính khác, thu được khoản thu nhập khổng lồ, nhưng lại ít báo cáo lợi nhuận hoặc không nộp bản khai thuế, từ đó dẫn đến vấn đề tuân thủ thuế.
2.1 Pháp luật Hoa Kỳ xác định trốn thuế như thế nào?
Tại Hoa Kỳ, trốn thuế (Tax evasion) là tội nghiêm trọng, chỉ việc cố ý sử dụng các biện pháp bất hợp pháp để giảm số tiền thuế phải nộp, thường thể hiện ở việc che giấu thu nhập, khai báo chi phí sai lệch, không khai báo hoặc không nộp thuế đúng hạn, v.v. Theo quy định tại Điều 7201 của Bộ Luật Thuế Liên bang Hoa Kỳ (26 U.S.C. §7201), tội trốn thuế là tội hình sự liên bang, một khi bị xác định là trốn thuế, cá nhân có thể đối mặt với mức án tù tối đa 5 năm và phạt tối đa 25.000 USD, còn đối với tổ chức thì mức phạt tối đa là 50.000 USD, mức độ cụ thể phụ thuộc vào số tiền thuế trốn và tính chất của hành vi.
Theo quy định tại Điều 7201, để cấu thành tội trốn thuế cần đáp ứng: (1) Nợ một khoản thuế lớn; (2) Thực hiện hành vi tích cực để trốn thuế; (3) Có ý định trốn thuế. Điều tra về trốn thuế thường liên quan đến việc truy tìm và phân t
2.2 Hành vi liên quan đến thuế trong hai vụ án
Tại Hoa Kỳ, các giai đoạn của ICO đều có thể liên quan đến nghĩa vụ nộp thuế, với các trách nhiệm thuế khác nhau đối với các bên tham gia. Một mặt, các dự án phải tuân thủ các yêu cầu về tuân thủ thuế khi huy động vốn thông qua ICO. Số tiền huy động từ ICO có thể được coi là doanh thu từ bán hàng hoặc huy động vốn. Ví dụ, nếu số tiền huy động từ ICO được sử dụng để thanh toán chi phí hoạt động của công ty, phát triển công nghệ mới hoặc mở rộng kinh doanh, thì số tiền này sẽ được coi là thu nhập của công ty và phải nộp thuế theo quy định. Mặt khác, nhà đầu tư cũng có nghĩa vụ nộp thuế khi nhận được token thông qua ICO. Đặc biệt, khi nhà đầu tư nhận được phần thưởng hoặc từ token thu được thông qua ICO, những khoản thưởng này sẽ được coi là lợi nhuận vốn và phải nộp thuế thu nhập từ lợi nhuận vốn. Tại Hoa Kỳ, giá trị của và token thưởng thường được tính theo giá thị trường và phải kê khai thuế.
Một cách khách quan, không chỉ trong vụ án Oyster hay Bitqyck, hành vi của các bên liên quan không chỉ xâm phạm lợi ích của nhà đầu tư và cấu thành hành vi lừa đảo, mà còn vi phạm các quy định về thuế của Hoa Kỳ ở một mức độ nhất định, mặc dù hành vi trốn thuế trong hai vụ án không hoàn toàn giống nhau, sẽ được phân tích kỹ hơn trong phần sau.
2.2.1 Hành vi trốn thuế trong vụ án Oyster
Cụ thể trong vụ án Oyster, sau khi tiến hành ICO của PRL, người sáng lập Oyster Protocol, Bruno Block, đã lợi dụng lỗ hổng trong hợp đồng thông minh để tự ý đúc thêm một lượng lớn PRL và bán chúng, thu về khoản lợi nhuận khổng lồ. Hành vi bán PRL của Bruno đã giúp anh ta nhanh chóng tích lũy tài sản, nhưng lại không thực hiện các nghĩa vụ thuế liên quan. Hành vi này vi phạm các quy định tại Mục 7201 của Bộ Luật Thuế Liên Bang.
Tuy nhiên, trong vụ án này, hành vi của Bruno Block có một số điểm đặc biệt, vì trước khi bán Pearl, anh ta còn có hành vi đúc Pearl. Việc nộp thuế thu nhập từ lợi nhuận vốn khi bán token là điều hiển nhiên, nhưng IRS vẫn chưa đưa ra kết luận về việc liệu có nên đánh thuế đối với hành vi đúc token hay không. Một số quan điểm cho rằng, đúc token cũng giống như khai thác, đều là tạo ra tài sản kỹ thuật số mới thông qua tính toán, do đó khoản thu nhập từ đúc token cũng phải chịu thuế. FinTax cho rằng, việc liệu thu nhập từ đúc token có phải chịu thuế hay không phụ thuộc vào tính thanh khoản của thị trường token. Khi thị trường token chưa hình thành thanh khoản, giá trị của token đúc ra khó xác định, do đó không thể tính toán thu nhập chính xác; nhưng nếu thị trường đã có một mức độ thanh khoản nhất định, những token này sẽ có giá trị thị trường, do đó thu nhập từ đúc token cần phải được coi là thu nhập chịu thuế.
2.2.2 Hành vi trốn thuế trong vụ án Bitqyck
Khác với vụ án Oyster, hành vi trốn thuế trong vụ án Bitqyck liên quan đến việc hứa hẹn giả dối với nhà đầu tư và chuyển số tiền huy động trái phép sang mục đích cá nhân. Sau khi thành công trong việc huy động vốn thông qua ICO, các nhà sáng lập Bitqyck là Bise và Mendez đã không thực hiện các cam kết về lợi nhuận đầu tư như đã hứa, mà thay vào đó chuyển phần lớn số tiền đó sang chi tiêu cá nhân. Hành vi chuyển số tiền này thực chất là chuyển số tiền của nhà đầu tư thành thu nhập cá nhân, mà không sử dụng vào việc phát triển dự án hay thực hiện lợi ích của nhà đầu tư. Khác với việc bán token trực tiếp trong quá trình ICO, vấn đề thuế quan trọng trong vụ án Bitqyck là việc chuyển số tiền huy động trái phép và không báo cáo thu nhập.
Theo các quy định liên quan của Bộ Luật Thuế Nội Địa (Internal Revenue Code) của Hoa Kỳ, bất kỳ khoản thu nhập hợp pháp hay bất hợp pháp đều phải được tính vào thu nhập chịu thuế. Tòa án Tối cao Hoa Kỳ cũng đã khẳng định quy tắc này trong vụ án James v. United States (1961). Công dân Hoa Kỳ khi nộp tờ khai thuế hàng năm phải báo cáo cả khoản thu nhập bất hợp pháp, nhưng những người nộp thuế này thường không báo cáo loại thu nhập này vì việc báo cáo thu nhập bất hợp pháp có thể dẫn đến cơ quan có thẩm quyền điều tra các hoạt động bất hợp pháp của họ. Còn Bise và Mendez đã không báo cáo khoản thu nhập bất hợp pháp từ việc chuyển số tiền huy động từ ICO như yêu cầu, trực tiếp vi phạm các quy định về thuế, cuối cùng phải chịu trách nhiệm hình sự.
3. Lời nhắc nhở và đề xuất của FinTax
Cùng với sự bùng nổ của các , nhiều người trong ngành công nghiệp tiền điện tử đã thu về những khoản lợi nhuận khổng lồ. Tuy nhiên, như các vụ việc trốn thuế ICO trước đây đã chỉ ra, trong thị trường với những câu chuyện thần thoại về tài sản mỗi ngày, chúng ta không chỉ cần quan tâm đến đổi mới công nghệ và cơ hội thị trường, mà còn phải chú ý đến vấn đề tuân thủ thuế, một vấn đề quan trọng.
Thứ nhất, hiểu rõ trách nhiệm thuế khi phát hành , tránh rủi ro pháp lý. Mặc dù phát hành không mang lại lợi nhuận trực tiếp thông qua huy động vốn như ICO, nhưng khi token mà những người phát hành và nhà đầu tư mua sớm tăng giá trị, họ vẫn phải nộp thuế thu nhập từ lợi nhuận vốn khi bán. Đồng thời, mặc dù mọi người đều có thể phát hành ẩn danh trên chuỗi khối, nhưng điều này không có nghĩa là người phát hành có thể tránh được sự kiểm tra của cơ quan thuế. Cách tốt nhất để tránh rủi ro về thuế là tuân thủ pháp luật về thuế, chứ không phải tìm cách ẩn danh hiệu quả hơn trên chuỗi khối.
Thứ hai, chú ý đến quá trình giao dịch , đảm bảo tính minh bạch của hồ sơ giao dịch. Do thị trường có tính đầu cơ cao hơn, và các dự án mới liên tục xuất hiện, nhà đầu tư có thể giao dịch rất thường xuyên, dẫn đến hồ sơ giao dịch rất phức tạp. Các nhà đầu tư tài sản tiền điện tử cần lưu giữ cẩn thận hồ sơ chi tiết của các giao dịch, đặc biệt là sử dụng phần mềm quản lý tài sản tiền điện tử và kê khai thuế chuyên nghiệp, để đảm bảo tất cả các giao dịch mua, bán, chuyển nhượng và lợi nhuận đều có thể truy vết, từ đó tránh được các tranh chấp thuế tiềm ẩn.
Thứ ba, theo dõi diễn biến pháp luật về thuế và hợp tác với chuyên gia thuế. Hệ thống thuế đối với tài sản tiền điện tử ở các quốc gia vẫn đang ở giai đoạn khởi đầu, sẽ có những điều chỉnh thường xuyên, và những thay đổi then chốt có thể trực tiếp ảnh hưởng đến gánh nặng thuế thực tế. Do đó, các nhà đầu tư và phát hành cần theo dõi chặt chẽ diễn biến pháp luật về thuế ở quốc gia của mình, và khi cần thiết nên tham vấn ý kiến của chuyên gia thuế để đưa ra quyết định thuế tối ưu.
Tóm lại, thị trường trị giá 140 tỷ USD đang mang lại hiệu ứng tài sản khổng lồ, nhưng cũng đi kèm với những thách thức pháp lý và rủi ro tuân thủ mới. Các bên phát hành và nhà đầu tư cần nhận thức đầy đủ về các rủi ro thuế liên quan, giữ thái độ thận trọng và tinh tường trong thị trường biến động này, để giảm thiểu những rủi ro và tổn thất không cần thiết.
