Công ty Cổ phần Kinh doanh Thủy hải sản Sài Gòn vừa công bố khoản lỗ hơn 1.100 tỷ trong năm 2025, nâng tổng lỗ lũy kế lên khoảng 2.700 tỷ, trong khi vốn điều lệ chỉ 88 tỷ. Cốt lõi của vấn đề bắt đầu từ năm 2009, khi doanh nghiệp này vay từ ngân hàng Phương Nam (nay là Sacombank) khoảng 103 tỷ đồng tiền mặt và 5.833 lượng vàng, tương đương thêm khoảng 100 tỷ nữa tại thời điểm đó.
Vấn đề không nằm ở quy mô khoản vay ban đầu, mà nằm ở cấu trúc khoản vay. Khi vay bằng vàng, nghĩa vụ nợ không cố định theo tiền đồng mà biến động theo giá vàng. Trong gần 20 năm, giá vàng tăng mạnh, kéo theo giá trị khoản nợ phình to theo thời gian. Cộng thêm lãi, tổng nghĩa vụ hiện tại đã lên tới khoảng 2.400 tỷ đồng, tức gấp hơn 10 lần ban đầu và gần như không còn khả năng xử lý.
Về bản chất, đây chính là một dạng margin: vay một tài sản biến động mạnh mà không có cơ chế kiểm soát rủi ro. Không có điểm cắt lỗ, không hedge, không giới hạn thời gian nắm giữ. Khác với crypto, nơi vị thế bị thanh lý sớm, mô hình này khiến rủi ro tích tụ âm thầm và chỉ bộc lộ khi đã vượt ngoài khả năng kiểm soát.
Bài học ở đây rất rõ: khi bạn sử dụng đòn bẩy với một tài sản mà bạn không kiểm soát được biến động của nó, thời gian không giúp bạn an toàn hơn mà chỉ khiến rủi ro lớn dần.
