Phát biểu ngày 12/4, Tổng thống Donald Trump tuyên bố Hải quân Mỹ sẽ bắt đầu phong tỏa các tàu ra vào cảng Iran, ngay sau khi các cuộc đàm phán rơi vào bế tắc.
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết chiến dịch sẽ chính thức triển khai từ 10h sáng (giờ Mỹ), áp dụng với toàn bộ tàu thuyền di chuyển đến hoặc rời các cảng Iran tại Vịnh Ba Tư và Vịnh Oman.
Tổng thống Mỹ Donald Trump gây sức ép với Iran nhằm chấm dứt cuộc chiến.
Đáng chú ý, Washington khẳng định việc thực thi sẽ “không phân biệt quốc tịch”, đồng nghĩa với việc mọi tàu quốc tế có liên quan đến Iran đều có thể trở thành mục tiêu kiểm soát. Tuy nhiên, các tàu chỉ đi qua Hormuz nhưng không cập cảng Iran vẫn được đảm bảo quyền tự do hàng hải.
Trừng phạt cả tàu trả phí cho Iran
Không dừng ở phong tỏa, ông Trump còn đưa ra một cảnh báo cứng rắn: bất kỳ tàu nào đã trả phí cho Iran để đi qua eo biển cũng sẽ bị Mỹ nhắm tới, ngay cả khi đang hoạt động ở vùng biển quốc tế.
Thông điệp này nhắm trực diện vào kế hoạch thu phí mà Tehran đang theo đuổi – một chính sách vốn đã gây tranh cãi về tính hợp pháp. Đồng thời, Mỹ tuyên bố sẽ tiến hành phá hủy các thủy lôi mà họ cáo buộc Iran đã thả tại khu vực.
Phát biểu trên mạng xã hội, ông Trump nhấn mạnh: “Không ai trả phí bất hợp pháp mà có thể an toàn trên biển cả”, kèm theo cảnh báo quân sự cực kỳ cứng rắn đối với bất kỳ hành động tấn công nào.
Vị trí eo biển Hormuz
Iran đáp trả
Phản ứng gần như ngay lập tức, lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran tuyên bố mọi tàu quân sự tiếp cận eo biển sẽ bị coi là hành vi vi phạm lệnh ngừng bắn và sẽ bị đáp trả “mạnh mẽ, dứt khoát”.
Trong khi đó, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf khẳng định các sức ép mới từ Washington sẽ không khiến Tehran thay đổi lập trường. Thông điệp được đưa ra khá rõ ràng: Iran sẵn sàng đối đầu nếu bị ép buộc, nhưng vẫn để ngỏ cánh cửa đàm phán nếu các điều kiện “cân bằng và công bằng”.
Sau 6 tuần xung đột khiến hàng nghìn người thiệt mạng và chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu bị gián đoạn, thị trường đang phản ứng cực kỳ nhạy cảm với mọi diễn biến tại Hormuz.
Giá dầu và xăng được chính ông Trump thừa nhận có thể duy trì ở mức cao đến tận kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11 – một tín hiệu hiếm hoi cho thấy áp lực chính trị trong nước đang gia tăng.
Ở chiều ngược lại, đồng USD bật tăng mạnh so với các đồng tiền chủ chốt khi nhà đầu tư tìm đến tài sản an toàn, trong bối cảnh đàm phán đổ vỡ đẩy thị trường vào tuần bất ổn thứ bảy liên tiếp.
Một động thái mang tính “đòn tâm lý” cũng xuất hiện khi phía Iran đăng tải bản đồ giá xăng tại khu vực Washington, kèm thông điệp mỉa mai rằng người Mỹ có thể sẽ “nhớ lại thời kỳ giá 4–5 USD/gallon”.
Đàm phán bế tắc
Các cuộc đàm phán tại Islamabad – lần gặp trực tiếp đầu tiên giữa Mỹ và Iran sau hơn một thập kỷ – đã không thể tháo gỡ những bất đồng cốt lõi.
Washington yêu cầu Iran chấm dứt hoàn toàn hoạt động làm giàu uranium, tháo dỡ các cơ sở hạt nhân trọng yếu và ngừng hỗ trợ các lực lượng như Hamas, Hezbollah hay Houthi. Đồng thời, Mỹ cũng muốn Tehran mở hoàn toàn eo biển Hormuz.
Ngược lại, Iran cho rằng các yêu cầu này là “quá mức”, đồng thời nhấn mạnh chỉ có thể đạt được thỏa thuận nếu Mỹ quay lại khuôn khổ luật pháp quốc tế.
Phó Tổng thống JD Vance – người dẫn đầu phái đoàn Mỹ – thừa nhận việc không đạt được thỏa thuận là “tin xấu”, nhưng nhấn mạnh thiệt hại sẽ nghiêng nhiều hơn về phía Iran.
Dù khẩu khí cứng rắn, ông Trump vẫn cho rằng Iran cuối cùng sẽ quay lại bàn đàm phán, mô tả các cuộc trao đổi là “rất thân thiện” – một mâu thuẫn điển hình giữa chiến thuật gây áp lực và mục tiêu ngoại giao.
Đáng chú ý, ông cũng tiết lộ các đồng minh NATO – dù từng bị chỉ trích – đang cân nhắc tham gia hỗ trợ chiến dịch tại Hormuz.
Ở chiều ngược lại, Tehran cũng phát tín hiệu mềm. Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian, trong cuộc điện đàm với Vladimir Putin, cho biết một thỏa thuận “cân bằng và công bằng” vẫn nằm trong tầm tay nếu Mỹ thay đổi cách tiếp cận.
Dù căng thẳng gia tăng, dữ liệu vận tải cho thấy một tia hy vọng mong manh: 3 siêu tàu chở dầu đã rời Vịnh Ba Tư qua eo biển Eo biển Hormuz trong ngày 12/4. Đây là những chuyến hàng đầu tiên được ghi nhận kể từ sau lệnh ngừng bắn.
Tín hiệu này cho thấy dòng chảy năng lượng toàn cầu chưa hoàn toàn bị bóp nghẹt – nhưng với những diễn biến hiện tại, Hormuz vẫn là “quả bom hẹn giờ” của kinh tế thế giới, nơi chỉ một quyết định quân sự cũng có thể làm rung chuyển thị trường hàng nghìn tỷ USD./.
Nguồn tham khảo: Nikkei Asia
