Các nhà phê bình thường sử dụng sự tồn tại của chủ nghĩa hư vô tài chính trong nền kinh tế crypto làm bằng chứng cho thấy hệ thống này cuối cùng sẽ sụp đổ dưới sức ép của sự phát triển quá mức. Tuy nhiên, bên dưới những hoạt động đầu cơ thúc đẩy tâm lý hoài nghi này, chúng ta cũng nhìn thấy sự xuất hiện của một số "người chiến thắng" mới, và họ đang không ngừng lớn mạnh theo thời gian. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ thảo luận về mâu thuẫn giữa "vô dụng" và "hữu dụng" trong nền kinh tế crypto, và làm rõ rằng chúng thực ra là hai mặt của cùng một đồng xu.
"Đó là thời đại tốt đẹp nhất, đó cũng là thời đại tồi tệ nhất; đó là thời kỳ của sự khôn ngoan, đó cũng là thời kỳ của sự ngu muội; đó là thời kỳ của niềm tin, đó cũng là thời kỳ của sự hoài nghi; đó là mùa của ánh sáng, đó cũng là mùa của bóng tối; đó là mùa xuân đầy hy vọng, đó cũng là mùa đông tuyệt vọng; chúng ta có tất cả, chúng ta không có gì; chúng ta đang tiến thẳng lên thiên đường, chúng ta đang lao thẳng xuống địa ngục." - Trích từ "A Tale of Two Cities" của Charles Dickens
Các nhà phê bình thường sử dụng sự tồn tại của chủ nghĩa hư vô tài chính trong nền kinh tế crypto làm bằng chứng cho sự vô ích của nó. Mặc dù Bitcoin đã ra mắt được 16 năm và Ethereum đã ra mắt được 9 năm, vẫn chưa có nhiều trường hợp sử dụng chính thống để chứng minh tính hữu dụng không thể chối cãi của chúng.
Mỗi khi chúng ta nghe câu chuyện về người dùng thị trường mới sử dụng stablecoin để bảo vệ tiết kiệm của họ khỏi lạm phát trong nước, dường như lại có thêm nhiều người dùng thị trường phát triển đầu tư số tiền tiết kiệm của mình vào các loại Memecoins đầy rủi ro.
Stablecoin là sự giải phóng, nhưng cũng là sự hủy diệt; blockchain là một trọng tài vĩ đại, nhưng cũng là một kẻ phá hoại khổng lồ; nền kinh tế crypto là tương lai của hệ thống tài chính toàn cầu, nhưng cũng là ảo tưởng tập thể lớn nhất trong lịch sử nhân loại.
Những quan điểm đối lập này tiết lộ rủi ro cao, nghĩa là công nghệ này có thể thay đổi thế giới, nhưng cũng có thể tự sụp đổ do quá khích. Đối với nhiều người, sự mâu thuẫn này gây ra chủ nghĩa hoài nghi, khiến họ không thể không tự hỏi "Tất cả điều này có nghĩa là gì?", đồng thời cũng khiến họ hoài nghi liệu việc nắm giữ quan điểm cơ bản dài hạn về các tài sản crypto khác ngoài Bitcoin có còn ý nghĩa hay không.
Tuy nhiên, sự mâu thuẫn giữa "vô dụng" và "hữu dụng" này không phải là khuyết điểm, mà là một đặc điểm, nó đang phản ánh những cơn đau của quá trình trưởng thành của tiềm năng cách mạng của blockchain.
Dân chủ hóa tài sản trong kỷ nguyên số
Trong một thế giới ngày càng có sự bất bình đẳng giữa các quốc gia, công nghệ blockchain có tiềm năng mang lại sự dân chủ hóa tài sản cho hàng tỷ người. Để hiểu điều này, trước tiên cần hiểu khái niệm "blockchain là một thể chế mới", nó cho phép người dùng thực hiện giao dịch và thực thi các mối quan hệ hợp đồng mà không cần trung gian. Blockchain đạt được điều này thông qua một hệ thống quyền sở hữu xuyên quốc gia, được bảo mật bằng mã hóa và cho phép bất kỳ ai cũng có thể xác minh. Đây là một công cụ tinh tế nhưng mạnh mẽ để tạo ra một môi trường cạnh tranh kinh tế công bằng.
Blockchain phụ thuộc vào việc chạy trên đám mây, với sự tồn tại vật lý duy nhất là hàng nghìn máy tính trên toàn thế giới, và toàn vẹn của mạng lưới được các máy tính này cùng nhau duy trì. Những máy tính này cùng nhau tạo ra một cơ sở hạ tầng bản địa của Internet cho thị trường, đây cũng là cơ chế tốt nhất cho đến nay để đạt được "thông tin hoàn hảo" cần thiết cho việc phân bổ tài nguyên hiệu quả.
Chỉ số quyền sở hữu; Nguồn dữ liệu: The Global Economy, Quỹ Tiền tệ Quốc tế
Bài viết tiên phong của Ronald Coase năm 1937 "Bản chất của Công ty" (The Nature of the Firm) là minh chứng tốt nhất cho ý nghĩa của sự thay đổi này. Coase cho rằng các công ty tồn tại là do chi phí tìm kiếm thông tin, thương lượng thỏa thuận và thực thi hợp đồng trên thị trường vượt quá hiệu quả của việc ủy thác.
Blockchain đã thay đổi cơ bản tình hình này. Thông qua việc tự động thực thi bằng mã hóa, blockchain có thể làm cho thông tin trở nên phổ biến và giảm sự phụ thuộc vào trung gian, giảm đáng kể chi phí giao dịch, đặc biệt khi kết hợp với các công nghệ hỗ trợ của kỷ nguyên Internet như công cụ tìm kiếm và nền tảng "nền kinh tế việc làm tự do" (gig economy). Khi chi phí giao dịch giảm, nhu cầu về các công ty phân cấp lớn cũng giảm theo, mở đường cho cấu trúc thị trường toàn cầu dựa trên blockchain. Cấu trúc này có thể tối đa hóa sản xuất kinh tế, nâng cao hiệu quả thị trường và tạo nền tảng cho các thị trường hoàn toàn mới.
10 "doanh nghiệp" lớn nhất trên chuỗi tính theo doanh thu và lượng Gas tiêu thụ năm 2024; Nguồn dữ liệu: DefiLlama, Artemis, Top Ledger
Nền kinh tế crypto đã thể hiện những lợi ích này. Stablecoin thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và bao phủ tài chính bằng cách cung cấp tiền tệ rẻ và đáng tin cậy cho người dùng toàn cầu; các sàn giao dịch và nền tảng cho vay toàn cầu đã tạo ra các thị trường hiệu quả hơn và dân chủ hóa tiếp cận thị trường vốn; DePIN đã tạo ra các thị trường hoàn toàn mới, cho phép người dùng phối hợp và thương mại hóa các tài nguyên vật lý và số. Tất cả các trường hợp sử dụng này đều có hiệu quận vận hành rất cao, với lợi nhuận tương tự như phần mềm, trong khi blockchain xử lý tự động phần lớn cơ sở hạ tầng và hoạt động thanh toán phía sau. Các tổ chức tài chính và doanh nghiệp lớn đang dần nhận ra tiềm năng này, với nhiều tổ chức hoặc triển khai trực tiếp các sản phẩm trên blockchain, hoặc tích hợp các dự án dựa trên blockchain làm cơ sở hạ tầng phía sau cho các sản phẩm hiện có.
Vậy tại sao vẫn có người hoài nghi về nền kinh tế crypto?
Sự chồng chéo của tính hữu dụng và vô dụng
Việc tạo ra một cơ sở hạ tầng phi tập trung để giao dịch và thực thi hợp đồng không thể tránh khỏi việc thử nghiệm không giới hạn. Với số lượng người dùng tiềm năng lên tới hàng tỷ người dùng Internet trên toàn cầu, động lực cho những thử nghiệm này cũng vô cùng mạnh mẽ. Thậm chí các nhà lãnh đạo trên toàn thế giới cũng phát hành tiền tệ của riêng họ. Sức hấp dẫn của cơ hội khiến các tài sản và giao thức tài chính mới lan rộng nhanh chóng, trong đó có cả những đổi mới mang tính đột phá và cả những lừa đảo triệt để.
Mặc dù những nỗ lực này có vẻ hấp tấp, nhưng chúng không khác nhiều so với tình hình trong bong bóng dot-com. Lúc đó, nhiều công ty khi niêm yết chỉ có một tên miền. Trái lại, nền kinh tế crypto đã đẩy mạnh động lực này lên cực điểm, cung cấp cho bất kỳ ai một thị trường vốn quy mô Internet. Điều này tạo ra một sân chơi chưa từng có cho đổi mới và đầu cơ, từ đó làm tăng tốc độ phát hiện và áp dụng. Cuối cùng, trước khi hàng nghìn tỷ đô la giá trị tương lai đổ vào lĩnh vực blockchain, đầu cơ sẽ thu hút người dùng mới và cung cấp các bài kiểm tra áp lực cần thiết cho hệ thống.
"Người chiến thắng" đang nổi lên và củng cố thị phần; Nguồn dữ liệu: DefiLlama, Artemis, Token Terminal
Tuy nhiên, trong tất cả các hoạt động đầu cơ này, một số "người chiến thắng" hiếm hoi đã bắt đầu nổi lên. Nhiều dự án đang thúc đẩy hoạt động đầu cơ trên thị trường vốn, chiếm tiêu đề chính và thực hiện tăng trưởng phức hợp ở hậu trường. Những "người chiến thắng" này là những "nhà tích lũy" hiếm hoi, đang củng cố thị phần, mở rộng năng lực của mình và ngày càng phục vụ nhiều hơn cho các trường hợp sử dụng không phải đầu cơ theo thời gian. Những dự án này cuối cùng sẽ cung cấ
Thực tế, việc đầu cơ thông qua các dự án cơ sở hạ tầng (các dự án đang được sử dụng rộng rãi và tăng trưởng nhanh chóng) luôn là điểm chung của nhiều nhà đầu tư lớn nhất trong chu kỳ này. Solana cung cấp hiệu suất hàng đầu, mang lại trải nghiệm giao dịch trên chuỗi tương tự như các nền tảng bán lẻ truyền thống (như Robinhood); Phantom tạo ra trải nghiệm thân thiện với người dùng như Apple, đặc biệt tập trung vào ứng dụng di động, cho phép người dùng đầu cơ theo cách chưa từng có trước đây; Pump.fun giảm chi phí, nỗ lực và nguồn lực cần thiết để ra mắt token mới; Hyperliquid mang lại cho người giao dịch trên chuỗi cảm giác như sử dụng sàn giao dịch tập trung, nhưng với chi phí thấp hơn và ít rào cản hơn; Virtuals và ai16z (Eliza) cho phép bất kỳ ai cũng có thể ra mắt các đại lý AI với token và ví liên quan; Telegram bot và công cụ khám phá token (như Photon và DexScreener) mang lại ánh sáng cho nền kinh tế trên chuỗi và giúp dễ dàng truy cập từ các ứng dụng quen thuộc. Có vô số ví dụ như vậy.
Nền kinh tế crypto đang tăng trưởng theo cấp số nhân; Nguồn dữ liệu: DeFiLlama, Artemis
Cuối cùng, chúng ta sẽ vượt qua mô hình dựa vào các dự án đầu cơ để thu hút lưu lượng truy cập và quan tâm cực cao, đặc biệt là khi có thêm nhiều nhà đầu tư tổ chức tham gia vào loại tài sản này. Trong khi đó, DeFi và DePIN vẫn còn nhiều dự án ít đầu cơ hơn nhưng triển vọng tốt, đang từng bước tiến lên "Sườn Giác Ngộ" (tức giai đoạn thứ tư trong Chu kỳ Hype của Gartner: các ưu điểm công nghệ bắt đầu dần hiện rõ và được hiểu rộng rãi hơn). Những dự án này đã bắt đầu thể hiện dấu hiệu sớm về sự phù hợp giữa sản phẩm và thị trường, cũng như cải thiện cơ bản. Mặc dù những tài sản này có thể cần thời gian để tăng giá trị định giá, nhưng chúng cũng cần một khuôn khổ quản lý rõ ràng để thúc đẩy sự phổ biến của chúng. Trong khi một số lĩnh vực (như stablecoin) đã chỉ ra hướng đi cho ngành và tự tin bước vào giai đoạn triển khai của vòng đời, nhưng do hoạt động crypto hiện nay quá phức tạp, những người quan sát vẫn có thể tìm thấy nhiều ví dụ ngược lại và giải thích theo định kiến của riêng họ.
Tuy nhiên, từ góc độ đầu tư, mục tiêu hiện tại của chúng ta là nuôi dưỡng những người tham gia lâu dài và khai thác cả hai mặt của nền kinh tế crypto, vừa tận dụng năng lượng đầu cơ để thúc đẩy cách mạng tài chính, vừa ngày càng phục vụ nhiều trường hợp sử dụng thực tế, không phải đầu cơ. Những tài sản này có thể mang lại lợi nhuận phát triển theo cấp số nhân theo thời gian, thay vì bị cuốn vào "trò chơi luân phiên" như nhiều tài sản khác trong nền kinh tế crypto, chủ yếu do các câu chuyện thúc đẩy. Những tài sản này cuối cùng sẽ dẫn dắt thế giới chuyển sang trên chuỗi, vì trước khi các hoạt động trị giá hàng nghìn tỷ USD bước vào lĩnh vực blockchain, những hoạt động đầu cơ do chúng thúc đẩy sẽ thu hút người dùng mới và cung cấp các bài kiểm tra áp lực rất cần thiết.
Thực tế, vô dụng và hữu dụng, như hai mặt của đồng xu.
