Nếu bạn đang là freelancer, IT dev, marketer, designer làm việc cho các dự án Web3/Crypto nước ngoài, rất có thể bạn đang nhận thanh toán bằng USDT hoặc USDC qua ví cá nhân.
Và bạn có từng nghĩ (hay nghe người khác nói):“Luật Việt Nam chưa có quy định về crypto, nên mình không cần đóng thuế.”
Suy nghĩ này không hiếm. Nhưng câu hỏi quan trọng hơn là: Pháp luật có nhìn dòng tiền của bạn theo cách đó không?
Bài viết này không nhằm hù dọa, cũng không nhằm dạy né thuế. Mục tiêu duy nhất là giúp bạn hiểu rủi ro pháp lý thực sự nằm ở đâu khi bạn làm freelance, nhận USDT, và sau đó tiền về tài khoản ngân hàng Việt Nam.
1️⃣ Vấn đề không nằm ở Crypto – mà nằm ở Thu nhập
Rất nhiều tranh luận xoay quanh câu hỏi: “Crypto đã có luật chưa?”. Nhưng thực tế, luật thuế không cần chờ luật crypto để áp dụng. Luật thuế không quan tâm bạn nhận tiền bằng phương tiện gì. Luật chỉ quan tâm đến bản chất của dòng tiền.
Cụ thể, cơ quan thuế nhìn vào 3 yếu tố:
- Bạn có phát sinh thu nhập hay không
- Thu nhập đó có đến từ việc cung cấp dịch vụ / lao động hay không
- Bạn có khả năng giải trình nguồn tiền hay không
Nếu bạn làm việc cho dự án nước ngoài; Cung cấp dịch vụ (code, marketing, design, vận hành, tư vấn…); Nhận thù lao theo giờ, theo milestone, hoặc định kỳ thì về bản chất, đó là thu nhập từ hoạt động nghề nghiệp. Dù cho khách hàng không ở Việt Nam, thanh toán bằng USDT/USDC và dự án không có pháp nhân tại Việt Nam. Crypto chỉ là công cụ thanh toán. Nó không tự động biến thu nhập thành “ngoài phạm vi thuế”.
2️⃣ “Tiền on-chain thì ai quản?” – Đúng, nhưng chưa đủ
Một phản biện rất thường gặp là:“Tiền nằm trong ví on-chain, nhà nước đâu có kiểm soát được.”
Nhận định này chỉ đúng một phần. Thực tế, rủi ro không phát sinh khi tiền còn nằm trong ví, mà phát sinh tại thời điểm dòng tiền đi vào hệ thống tài chính truyền thống.
Ví dụ rất quen thuộc: Bạn swap USDT sang VND. Tiền về tài khoản ngân hàng Việt Nam hoặc qua sàn, P2P, cổng trung gian. Ngay lúc đó, dòng tiền bắt đầu cần được giải trình.
Ngân hàng có nghĩa vụ: Theo dõi giao dịch bất thường, Lưu vết lịch sử dòng tiền, Cung cấp thông tin khi có yêu cầu từ cơ quan chức năng
Cơ quan thuế không cần hiểu blockchain. Họ chỉ cần hỏi một câu rất đơn giản:“Khoản tiền này đến từ đâu? Thu nhập gì? Có kê khai không?”
3️⃣ Ngộ nhận nguy hiểm nhất: “Chưa ai bị sao cả”
Rất nhiều freelancer chia sẻ:“Mình làm mấy năm rồi, có vấn đề gì đâu.”
Rủi ro pháp lý không vận hành theo kiểu ngày một ngày hai. Nó thường xuất hiện khi: Thu nhập tăng dần theo thời gian; Dòng tiền lớn và đều; Có đối soát, kiểm tra hoặc yêu cầu giải trình
Khi đó, vấn đề không còn là:“Có đóng thuế hay chưa?”. Mà là:
- Bạn có hồ sơ gì để giải trình không?
- Có hợp đồng không?
- Có mô tả công việc không?
- Có ghi nhận thu nhập không?
Nếu không, bạn rơi vào thế bị động hoàn toàn.
4️⃣ Pháp luật nhìn nhận thu nhập freelance Web3 như thế nào?
Từ góc nhìn pháp lý, thu nhập của freelancer Web3 không khác bản chất so với:
- Freelancer nhận USD
- Freelancer làm remote cho công ty nước ngoài
- Freelancer cung cấp dịch vụ xuyên biên giới
Điểm khác biệt lớn nhất là:
- Thanh toán bằng crypto
- Và nhiều người không chuẩn hóa giấy tờ từ đầu
Một câu rất quan trọng mà freelancer Web3 cần hiểu: Crypto không phải vùng xám pháp lý như nhiều người nghĩ. Vùng xám nằm ở chỗ bạn không chuẩn hóa hồ sơ thu nhập.
Khi không có: Hợp đồng dịch vụ, cách ghi nhận công việc, cách giải trình dòng tiền hợp lý thì rủi ro không đến ngay, nhưng khi đến thì rất khó xử lý.
5️⃣ Điều này có nghĩa là freelancer Web3 đang “sai”?
Không hằn. Phần lớn freelancer không cố tình trốn thuế.
Nhiều người chỉ đang làm việc trong lĩnh vực mới, thiếu hướng dẫn chính thức và dựa vào kinh nghiệm được chia sẻ trong ngành.
Vấn đề không nằm ở ý định, mà nằm ở mức độ chuẩn bị khi có tình huống phát sinh. Và pháp luật thì không đánh giá theo truyền miệng, mà chỉ nhìn: thu nhập – dòng tiền – khả năng giải trình.
6️⃣ Vậy freelancer Web3 nên hiểu điều gì ngay từ bây giờ?
Bài viết này không đưa lời khuyên cụ thể cho từng cá nhân, vì mỗi người: Mức thu nhập khác nhau, Cách nhận tiền khác nhau, Hoàn cảnh pháp lý khác nhau.
Nhưng có một nguyên tắc chung: Đừng đợi đến khi bị hỏi mới bắt đầu đi tìm cách giải thích.
Tối thiểu, hãy chuẩn hóa 3 thứ:
- Giấy tờ công việc: hợp đồng/thoả thuận, mô tả nhiệm vụ, email/Slack chứng minh bạn làm gì
- Ghi nhận thu nhập: log theo tháng, invoice đơn giản, bảng kê
- Logic dòng tiền: USDT từ đâu → đổi thế nào → về ngân hàng ra sao.
Việc chuẩn hóa hợp đồng, dòng tiền, cách ghi nhận thu nhập sẽ luôn dễ hơn, rẻ hơn và an toàn hơn so với xử lý hậu quả sau đó.
Lời kết
Đến đây, bạn sẽ thấy câu hỏi “có luật crypto hay chưa” không phải trọng tâm. Trọng tâm nằm ở thu nhập, dòng tiền và khả năng giải trình khi cần.
Vì đây là vấn đề mình nhận được rất nhiều từ freelancer Web3, nên Followin đã tổ chức workshop "Blockchain tại Việt Nam: Góc nhìn pháp lý & cơ hội nghề nghiệp". Tại workshop này, Followin sẽ giúp bạn hiểu rõ:
✅ Crypto là gì? Phân biệt tài sản ảo và phương tiện thanh toán
✅ “Vùng xám” pháp lý: NHNN cấm gì và chưa cấm gì
✅ Case study Ooki DAO: khi DAO gặp rắc rối, ai chịu trách nhiệm pháp lý?
Bonus: hướng dẫn chuẩn hóa dòng tiền khi nhận USDT + những điều nên/không nên làm để giảm rủi ro.
👉 Đăng ký tham gia ngay tại link: https://forms.gle/4dWUz7mJAUdCuKAT8
Nếu bạn có bất kỳ thắc mắc hay câu hỏi nào, hãy Comment bên dưới hoặc join group telegram Followin https://t.me/Followinweb3 để được giải đáp tận tình!
