Giao thức cho vay phi tập trung hàng đầu thị trường DeFi là Aave đang bước vào một giai đoạn tái cấu trúc có thể làm thay đổi sâu sắc cấu trúc quyền sở hữu, mô hình doanh thu và cơ chế quản trị của toàn bộ hệ sinh thái. Aave Labs mới đây đã đề xuất chuyển 100% doanh thu từ các sản phẩm mang thương hiệu Aave về kho bạc của Aave DAO, động thái được xem là nỗ lực xoa dịu căng thẳng kéo dài nhiều tháng giữa công ty R&D định hướng lợi nhuận và cộng đồng nắm giữ token.
Trong một cuộc “temperature check” không ràng buộc, Aave Labs đã đưa ra khuôn khổ mang tên “Aave Will Win Framework”, với thông điệp trung tâm là tái định vị người nắm giữ token làm bên hưởng lợi chính từ toàn bộ hoạt động của giao thức. Theo đề xuất này, toàn bộ phí hoán đổi (swap fee) từ Aave V3, phiên bản nâng cấp sắp ra mắt Aave V4, doanh thu từ giao diện aave.com cũng như các mảng kinh doanh mới như Aave Card, Aave App, Aave Pro hay thậm chí kế hoạch ETF liên quan đến AAVE trong tương lai sẽ được chuyển hoàn toàn về kho bạc của DAO. Đồng thời, một quỹ mới mang tên Aave Foundation cũng được đề xuất thành lập để nắm giữ thương hiệu và tài sản sở hữu trí tuệ.
Đề xuất này xuất hiện sau một giai đoạn tranh cãi gay gắt trong cộng đồng về câu hỏi cốt lõi: Ai thực sự sở hữu Aave? Là DAO – thực thể phi tập trung điều hành giao thức kể từ khi token quản trị ra mắt, hay Aave Labs – startup đã xây dựng thương hiệu và nền tảng ban đầu? Mâu thuẫn leo thang từ tháng 12 năm ngoái khi Aave Labs chuyển hướng dòng phí swap từ giao diện chính thức – vốn từng chảy vào kho bạc DAO – sang ví riêng do công ty kiểm soát. Phản ứng lại, một holder từng đề xuất phương án “poison pill” nhằm thâu tóm tài sản trí tuệ và biến công ty thành công ty con của DAO, nhưng đề xuất này không vượt qua được bỏ phiếu quản trị.
Trước áp lực đó, CEO Stani Kulechov đã mở các cuộc thảo luận về cơ chế chia sẻ doanh thu và thương hiệu mới. Song song, Aave Labs cũng tiến hành tái cấu trúc mạnh mẽ, thu hẹp các dự án ngoài mảng lending từng được phát triển dưới thương hiệu Avara, bán giao thức mạng xã hội phi tập trung và dần đóng cửa ví Family để tập trung hoàn toàn vào DeFi – lĩnh vực cốt lõi đã giúp Aave trở thành một trong những giao thức cho vay có tổng giá trị khóa (TVL) lớn nhất thị trường.
Trọng tâm chiến lược trong giai đoạn tới là Aave V4 – phiên bản đã được phát triển trong nhiều năm và được kỳ vọng mở ra các dòng doanh thu mới mà kiến trúc cũ khó triển khai. Theo Aave Labs, V4 sẽ áp dụng mô hình “hub and spoke”, cho phép mở rộng giao thức sang các thị trường và use case riêng biệt, với tham số rủi ro và mô hình doanh thu độc lập. Đây được xem là bước tiến quan trọng để Aave cạnh tranh trong bối cảnh thị trường lending ngày càng khốc liệt, đặc biệt khi các đối thủ như Compound hay MakerDAO cũng đang đẩy mạnh cải tổ tokenomics và mô hình phân bổ doanh thu. Riêng Aave V3 được cho là đã tạo ra hơn 100 triệu USD doanh thu thường niên hóa, cho thấy quy mô kinh tế đáng kể của hệ sinh thái này.
Tuy nhiên, điểm gây tranh cãi lớn nhất không nằm ở việc chuyển toàn bộ doanh thu về DAO, mà ở yêu cầu tài trợ đi kèm. Đổi lại việc từ bỏ mô hình tự tài trợ, Aave Labs đề xuất DAO cấp ngân sách vận hành khoảng 25 triệu USD bằng stablecoin, cùng 75.000 AAVE vesting tuyến tính trong hai năm, cộng thêm nhiều khoản grant riêng cho các sản phẩm mới như Aave App, Aave Pro và Aave Card. Một phần ngân sách sẽ được trả upfront, phần còn lại giải ngân theo thời gian, kèm điều kiện phải có bỏ phiếu phê duyệt ngân sách hàng năm.
Theo lập luận của Aave Labs, trong nhiều năm qua công ty đã tự bỏ vốn xây dựng lớp sản phẩm, chỉ yêu cầu DAO hỗ trợ cho phần lõi giao thức và marketing trọng điểm. Với tầm nhìn 10 năm, họ cho rằng cần nguồn lực lớn hơn để duy trì vị thế dẫn đầu DeFi, đặc biệt trong bối cảnh các tổ chức tài chính truyền thống đang dần tiến vào thị trường tài sản số, khi môi trường pháp lý toàn cầu trở nên rõ ràng hơn sau chu kỳ điều chỉnh 2022–2023.
