Người dùng khi sử dụng ZkSync Era hay Polygon ZkEVM đều mắc phải những vấn đề lớn về phí giao dịch quá cao, nhất là so với các giải pháp mở rộng trên Ethereum khác như Optimism hay Arbitrum. Vậy lý do là gì? Cùng mình tìm hiểu trong bài viết bên dưới nhé!
Cập nhật bối cảnh các Layer 2 và Ethereum
Hiện giờ, Ethereum vẫn là blockchain Layer 1 hàng đầu và là điểm đến của muôn vàn các dự án lớn nhỏ thuộc nhiều phân mảng lĩnh vực khác nhau (Lido Finance, MakerDAO, Blur…). Với việc thu hút những dòng tiền cực lớn đổ về chain thì lượng người dùng hàng ngày trên Ethereum vẫn vượt trội nếu so với các chain khác.
Sự vượt trội của Ethereum so với các dự án khác bao gồm Arbitrum, Optimism, ZkSync Era và Polygon ZkEVM là điều dễ hiểu do hệ sinh thái rộng lớn, lâu đời và tính bảo mật cao.
Dù vậy, vấn đề lớn nhất hiện tại của Ethereum chính là TPS thấp và phí gas cao. một khi số lượng giao dịch tăng vọt, tình trạng tắc nghẽn cũng như gas tăng đột biến sẽ thường xuyên xảy ra. Ví dụ gần nhất anh em có thể thấy là khi phí Gas Ethereum đạt mức cao kỷ lục trước thềm $PEPE niêm yết Spot trên Binance. Bên cạnh đó, vì khả năng bảo mật cao nên khả năng mở rộng cũng bị hạn chế rõ rệt trên Ethereum.
Đó chính là lúc các giải pháp mở rộng Layer 2 của Ethereum bắt đầu xuất hiện với tốc độ xử lý giao dịch tăng cao, độ trễ giảm cùng khả năng mở rộng cao. So với mức phí gas trung bình mỗi giao dịch mỗi ngày của Ethereum là khoảng $4 thì 4 dự án còn lại trong bảng đều cho thấy mức phí tốt hơn nhiều.
Layer 2 Optimism và Arbitrum đều đã chứng minh được hiệu quả thông qua lượng người dùng thì cộng đồng giờ đây tiếp tục hướng đến những công nghệ blockchain mang tính “tương lai” hơn với Zero-knowledge proof. Đây là sự tương tác giữa khả năng mở rộng, xử lý giao dịch nhanh với mức phí thấp, tiết kiệm cho người dùng hàng tỷ USD thay vì dùng chính Ethereum và nền tảng bảo mật ấn tượng.
Sơ lược về Optimistic Rollups và Zk-Rollups
Giải pháp “Rollup” có ý nghĩa là “gói lại”. Đây là một phương pháp trong Blockchain để xử lý các giao dịch nằm ngoài chuỗi chính (ở đây là Ethereum). Thay vì thực hiện các giao dịch trực tiếp trên chuỗi chính, chúng được xử lý trên một lớp Rollup độc lập.
Sau khi giao dịch đã được xử lý, thông tin sẽ được gói lại thành một khối duy nhất và gửi lên chuỗi Layer 1 để xác minh tính hợp lệ. Việc thực hiện toàn bộ quá trình tính toán ngoài chuỗi trên Layer 2 giúp giảm bớt tải cho chuỗi chính.
Ví dụ: Khi hoàn thành một cuốn sách thông thường người đọc sẽ cần phải trải qua quá trình đọc toàn bộ các trang nhưng với Rollup, tất cả thông tin và kiến thức sẽ được thu gọn vào 1 trang duy nhất, qua đó giảm thời gian tiêu thụ và năng lượng tiêu hao.
Đọc thêm: Rollup là gì?
Optimistic Rollups
Dự án hướng đến việc giả định rằng tất cả các giao dịch gửi lên chuỗi đều được coi là hợp lệ, và khi một giao dịch không hợp lệ được phát hiện, người phát hiện lỗi có thể gửi một bằng chứng gian lận (Fraud Proof) và hợp đồng thông minh xử lý công đoạn Rollup sẽ xác minh và so sánh nó với dữ liệu có sẵn trên Layer 1. Cụ thể, cơ chế này có thể được hiểu bằng cách cho rằng tôi được coi là vô tội cho đến khi có bằng chứng chứng minh tôi có tội.
Zk-Rollups
Trái ngược với Optimistic Rollup, Zk Rollup tiếp cận vấn đề bằng cách đảm bảo tính hợp lệ của các giao dịch. Zk Rollup sử dụng Validity Proof (bằng chứng chứng minh tính hợp lệ) là SNARK, để chứng minh tính hợp lệ của các giao dịch mà không cần tính toán lại các giao dịch đó.
Tại sao phí giao dịch trên Zk-EVM lại cao hơn Optimistic Rollups?
Nâng cấp của Optimistic Rollup
Điều đầu tiên nằm ở bản cập nhật Optimism Bedrock hoàn tất, giúp cải thiện chức năng của mạng lưới khi cắt giảm thời gian xác nhận tiền gửi và giảm 40% phí gas cho các giao dịch. Nhờ vậy mà thông số phí gas trung bình hàng ngày của Optimism chỉ giao động ở mức khoảng $0.09.
Trong khi Optimistic Rollups có thể tương thích với EVM thì Zk-Rollups lại không thể. Và trước yêu cầu phải kết hợp 2 yếu tố mở rộng, phí rẻ mà vẫn giữ được tính bảo mật của chain L1 gốc, từ đó ZkEVM đang dần nổi lên.
Về mặt công nghệ, một điều có thể thấy rõ ở mức phí giao dịch chênh lệch giữa 2 L2 này là công nghệ phức tạp được áp dụng trong hệ.
Đọc thêm: ZK-EVM là gì? Các dự án sử dụng công nghệ này có thể bùng nổ không?
Chi phí cố định của Zk Rollups
Ở Ethereum, càng nhiều người dùng sẽ càng làm phí gas tăng cao vì nhu cầu tỷ lệ thuận với giá tăng là điều tất yếu. Nhưng với các giải pháp Layer 2 dựa trên Zk thì lại khác.
Với Zk-Rollups có 2 loại phí:
- Phí cố định (fixed cost) để tạo và gửi bằng chứng.
- Phí nền do có sidechain với Ethereum (EVM) dẫn tới liên kết tới phí của Ethereum. (Phí gas biến đổi với mỗi giao dịch)
Khi có ít giao dịch hơn, chi phí cố định (để tạo bằng chứng) phân phối cho ít người dùng hơn khiến phí gas tăng. Ngược lại, khi khối lượng giao dịch tăng làm chi phí cố định được phân bổ và phí giảm xuống. Có thể hiểu như khi chia sẻ tiền đi taxi, số tiền mỗi người phải trả sẽ giảm khi có nhiều người cùng di chuyển.
Theo như số liệu nêu trên, hiện giờ lượng giao dịch hàng ngày trên mạng lưới của ZkSync với Polygon ZkEVM vẫn chưa đủ cao để giảm mức phí giao dịch xuống. Con số của 2 dự án tới giờ mới chỉ dừng lại ở mức dưới 100,000 giao dịch, để đạt được mức giảm thì lượng giao dịch phải chạm mốc 500,000 mỗi ngày.
Đối với Optimistic Rollup thì có những khác biệt sau:
- Vì ko cần tạo bằng chứng zk-SNARKs nên chi phí sẽ thấp hơn.
- Vẫn cần phải đẩy dữ liệu lên on-chain để sử dụng cùng Bằng chứng gian lận (Fraud Proof) (Đọc thêm trong bài Rollup là gì?) -> thêm phí hơn so với Zk-rollup.
Nhìn chung, cả 2 công nghệ Optimistic Rollup hay Zk-Rollup đều có ưu và nhược điểm phí ở những khâu nhất định. Tuy nhiên, zkEVM chỉ mới công bố mainnet vào cuối tháng 3 năm 2023, trong khi các Layer 2 Optimistic Rollup như Optimism hay Arbitrum đã mainnet từ rất lâu và có nhiều giao dịch trên mạng lưới, từ đó đã hưởng lợi từ hiệu ứng mạng (Network Effect). Đây là lí do chính khiến phí gas của Optimism hay Arbitrum đang rất thấp nếu so sánh với zkSync Era hay Polygon zkEVM.
Nhận định
Cuộc chiến giữa các Layer 2 đang dần nóng trở lại…
Hiện giờ, Optimistic Rollups vẫn đang chiếm nhiều ưu thế và có thể sẽ còn dẫn đầu những giải pháp thay Ethereum trong vòng 2-3 năm. Arbitrum và Optimism chính là những cái tên tiêu biểu cho công nghệ này.
Trong khi đó, công nghệ Zk kết hợp với máy ảo Ethereum (EVM) vẫn cần nhiều thời gian hơn nữa để hoàn thiện và chứng minh được những hiệu quả về mặt lý thuyết thông qua những dữ liệu từ người dùng. Chính Vitalik Buterin, người sáng lập Ethereum nhiều lần bày tỏ sự ngưỡng mộ dành cho Zk-EVM nhưng cũng khẳng định rằng chúng vẫn cần thời gian để cải thiện phí giao dịch.
Anh em tham gia các kênh thông tin của chúng mình để thảo luận và bắt kịp những diễn biến mới nhất của thị trường nhé:
