Mục lục lục
ToggleNgày 23 tháng 3 năm 2026 , Tổng thống Mỹ Trump đã đưa ra một ý tưởng gây bất ngờ trong một cuộc phỏng vấn: nếu các cuộc đàm phán diễn ra suôn sẻ, Mỹ và Iran có thể "cùng nhau kiểm soát" eo biển Hormuz - một tuyến đường thủy quan trọng cho việc vận chuyển dầu mỏ toàn cầu. Ông Trump thậm chí còn nói đùa về mô hình quản trị tương lai: "Có lẽ sẽ là tôi, tôi và Nhà lãnh đạo tối cao, bất kể đó là ai hiện tại hay người kế nhiệm."
Những phát ngôn này ngay lập tức thu hút sự chú ý rộng rãi của quốc tế, nhưng cũng vấp phải sự phản bác mạnh mẽ từ Tehran. Bộ Ngoại giao Iran tuyên bố rằng không có cuộc đàm phán thực chất nào với Mỹ và nhấn mạnh rằng an ninh của eo biển là lằn ranh đỏ về chủ quyền của nước này, và họ sẽ không dung thứ cho sự can thiệp từ các thế lực nước ngoài. Vậy, kế hoạch "đồng quản lý" do Trump đề xuất có khả thi đến mức nào? Chúng ta có thể phân tích nó từ ba khía cạnh.
I. Cách tiếp cận "dựa trên lợi ích" đối với các lằn ranh đỏ về chủ quyền: Tính khả thi thấp, nhưng vẫn có chỗ cho đàm phán.
Đối với Iran, eo biển Hormuz là tài sản cốt lõi trong chiến lược quốc gia, liên quan trực tiếp đến an ninh quốc gia và token địa chính trị. Việc "cùng quản lý với Hoa Kỳ" chắc chắn sẽ bị coi là sự nhượng bộ chủ quyền, với cái giá chính trị cực kỳ cao. Tuy nhiên, trên thực tế, một số tàu đã trả "phí tuyến đường được Tehran chấp thuận" để đảm bảo quyền đi lại, cho thấy Iran có một mức độ linh hoạt nhất định. Nếu kế hoạch cùng quản lý của Trump được trình bày như một "hệ thống phí bảo hộ hoặc thu phí" và sử dụng việc dỡ bỏ lệnh trừng phạt làm động lực, Iran có thể xem xét một thỏa hiệp không chính thức dưới áp lực kinh tế, nhưng khả năng cùng quản lý chính thức vẫn rất thấp.
II. "Ủy ban quản lý chung" theo logic kinh doanh: Khả thi ở mức độ trung bình
Mô hình "kiểm soát chung" của Trump có thể không bao gồm các cuộc tuần tra quân sự chung, mà nghiêng về hợp tác ở cấp độ kỹ thuật hoặc quản lý. Ví dụ, theo mô hình kênh đào Suez, một "Ủy ban Quản lý Hàng hải Chung" có thể được thành lập, với sự trung gian của một quốc gia thứ ba (như Oman hoặc Qatar), để giám sát việc lưu thông và an toàn của tàu thuyền, đảm bảo dòng chảy năng lượng ổn định. Mô hình này phù hợp với tư duy "ổn định đồng nghĩa với lợi nhuận" kiểu doanh nhân của Trump và cho phép Iran duy trì quyền kiểm soát trên danh nghĩa, biến nó thành một sự thỏa hiệp tương đối khả thi.
III. "Cạm bẫy thiên tài" chiến lược: Thử thách cực đoan của Trump
Đề án này cũng có thể là một phép thử chiến lược của Trump:
- Nếu Iran chấp nhận "quản lý chung", chương trình hạt nhân và các hoạt động ủy nhiệm của nước này sẽ phải đối mặt với sự giám sát chặt chẽ hơn.
- Nếu Iran từ chối, Hoa Kỳ có thể giành được ưu thế về mặt đạo đức bằng tuyên bố "Tôi đã đưa ra lời đề nghị hòa giải", mở đường cho hành động quân sự có thể xảy ra.
Từ góc nhìn này, những phát ngôn của Trump giống như "chiêu trò tâm lý và đàm phán" hơn là một chính sách mà ông thực sự có ý định thực hiện ngay lập tức.
IV. Kết luận: Sự cân bằng mong manh giữa tưởng tượng và thực tế
Trong ngắn hạn, việc Mỹ và Iran cùng kiểm soát eo biển Hormuz gần như bất khả thi do tầm quan trọng của chủ quyền quốc gia và an ninh quốc gia. Tuy nhiên, nếu được ngụy trang thành một "hiệp ước an toàn hàng hải quốc tế" và được thực hiện thông qua các bên trung gian thứ ba và các cơ chế thương mại, Mỹ vẫn có thể tác động đến quá trình ra quyết định của Iran và giành được lợi thế chiến lược trong cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu. Đề án của Trump giống như một cuộc chiến giá cả và chiến tranh tâm lý đầy rủi ro: đối với Mỹ, đó là token để ổn định giá dầu; đối với Iran, đó là phép thử giới hạn chịu đựng của Mỹ.
Do đó, giá trị thực sự của kế hoạch này có thể không nằm ở việc thực hiện ngay lập tức, mà ở việc tạo ra "không gian đàm phán" cho các thỏa thuận năng lượng và an ninh trong tương lai giữa hai bên thông qua đàm phán, truyền thông và các thủ đoạn tâm lý.
Các báo cáo liên quan
